ورود کاربران

ورود به شبکه اجتماعی

ورود به انجمن

سازهاى زهى - مضرابى

 

سازهاى زهى - مضرابى به آن دسته از سازها گفته مى‌شود که داراى زه باشند و به وسيلهٔ مضراب، زخمه زده شوند. اين دسته از سازها داراى کاسه در ته ساز، دسته و سر هستند. سازهاى زهى - مضرابى از نظر شکل ظاهرى و ساختمان با يکديگر متفاوتند. اين سازها شامل تار، سه تار، عود، دو تار، تنبور، رباب و قانون هستند.

 

تار

تار در اصل به‌معناى سيم يا زهى است که روى ساز مى‌بندند و نام سازى پنج سيمى است. سيم ششم در عهد قاجاريه اضافه شده. اين ساز شامل کاسه و دسته است و روى کاسه آن پوست بره نازک کشيده‌اند. سيم‌هاى آن، سه تا زرد و سه تا سفيد است که دو به دو کوک مى‌شوند. روى دسته آن ۲۵ پرده بسته مى‌شود. تار با مضرابى برنجى که انتهاى آن با موم احاطه شده نواخته مى‌شود. تار هم در ارکستر و هم به تنهايى به‌کار مى‌رود.


تار
تار

سه‌تار

سه‌ تار و تار
سه‌ تار و تار

سه‌تار از سازهاى زهى زخمه‌اى است که با ناخن نواخته مى‌شود. اين ساز را به مناسبت تعداد سيم‌هاى آن سه‌تار مى‌ناميدند و سيم چهارم را مشتاق على‌شاه کرمانى به آن افزود. اين ساز به ساز عرفا معروف است. سه‌تار از يک کاسه با صفحه چوبي، دسته و سرپنجه تشکيل شده است و در اندازه‌ها و ابعاد مختلفى ساخته مى‌شود. سه‌تار ساز تک‌نواز است و خيلى کم در ارکسترها به‌کار مى‌رود. پرده‌بندى آن مانند تار است و از لحاظ نواختن مضراب با تار اختلافات تکنيکى دارد.

عود

عود
عود

عود از سازهاى بسيار قديمى ايرانى است. عود سازى زهى است که با مضراب نواخته مى‌شود. عود از کاسه بزرگى که روى آن مشبک شده، دسته کوتاه و سرپنجه تشکيل شده است. سيم‌هاى آن ده تا است که جفت جفت کوک مى‌شوند و دستهٔ آن فاقد پرده‌بندى است. ايران در ساختن عودهاى خوب شهرت فراوان داشته اما به‌دلايل نامعلوم اين ساز از فرهنگ صوتى موسيقى رديفى ايران به‌تدريج خارج شده است و در سال‌هاى اخير به همت موسيقى‌دانان ايرانى دوباره احياء شده است. عود بم‌ترين ساز بين سازهاى زهى ايرانى است. اين ساز با مضراب نواخته مى‌شود

 

دوتار

اين ساز داراى کاسه‌اى گلابى‌شکل است که سطح آن چوبى است. دسته‌اى بلند دارد که ۱۷ تا ۲۰ دستان بر روى آن بسته مى‌شود. دو تار داراى دو سيم است که با فاصله‌هاى مختلف کوک مى‌گردد. اين ساز را معمولاً بدون مضراب و با انگشت مى‌نوازند. دو تار بيشتر جنبهٔ محلى دارد و در نواحى جنوب کشورمان بسيار متداول است.


دوتار
دوتار

تنبور

در قديم‌ سازى به‌نام تنبور وجود داشته و انواع مختلفى براى آن ذکر کرده‌اند. اين ساز داراى کاسه‌اى گلابى‌شکل است که رويه چوبى آن چوبى مى‌باشد. تنبور دسته‌ درازى دارد که بر سر ساز متصل است و بر روى آن ۱۰ تا ۱۵ عدد دستان مى‌بندند. سيم‌هاى تنبور چهار عدد است که به فاصله‌هاى مختلف کوک مى‌شوند. اين ساز معمولاً بدون مضراب و با انگشت نواخته مى‌گردد. قدما معتقد هستند که فارابي، تئورى دادن مشهور موسيقى ايران، تنبور بغدادى و تنبور خراسان را دستان‌بندى نموده بود .


تنبور
تنبور

قانون

قانون سازى است قديمى که از سازهاى زهى مى‌باشد و اختراع آن را به حکيم ابونصر فارابى نسبت مى‌دهند. اين ساز شباهت زيادى به سنتور دارد و در کشورهاى عربى و ترکى بسيار رايج است. قانون به شکل متوازى‌الاضلاع است و از چوب گردو ساخته مى‌شود و روى صفحه بزرگ آن پوست کشيده شده است. سيم‌هاى آن بين ۶۳ تا ۸۴ متغير است. تغيير کوک به‌وسيله کليد و گاه به‌وسيله تغيير خرک‌هاى کوچک انجام مى‌شود. قانون نيز مانند عود در چند دهه اخير احيا شده است.

قانون
قانون
منبع: آفتاب